Hér safna ég hugleiðingum, greinum og pistlum um málefni líðandi stundar – með fókus á samfélag, velferð, menntun og mannréttindi.
Smelltu á titil greinar til að lesa nánar eða smelltu á Greinar til að sjá allar greinar. Einnig er hægt að velja Málefnasvið í valmyndinni efst á síðunni.
Rétt greining en lausnin þarf að ná lengra
Anna Kristín Sigurðardóttir, prófessor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands, varpar fram mikilvægri spurningu í grein á Vísi( Menntakerfið pólitískur leikvöllur? - Vísir):
Er íslenska menntakerfið orðið pólitískur leikvöllur þar sem nýr ráðherra kemur með nýjar áherslur á hverju kjörtímabili, án þess að eldri verkefnum sé fylgt eftir?
Ég tek undir meginkjarna greinarinnar. Menntakerfið þarf sterkan faglegan burðarás sem lifir ráðherraskipti og tryggir samfellu frá stefnumótun til framkvæmdar. Það er þó ekki nóg að styrkja stjórnkerfið ofan við skólana. Við þurfum einnig að ræða miklu skýrar hvernig umbæturnar eiga að breyta námi og kennslu inni í skólastofunni……………………
Viðvörun sem verður að taka alvarlega
Íslenskt samfélag gerir ríkar kröfur til skólakerfisins. Það á að veita öllum börnum góða menntun, efla sjálfstæði þeirra og búa þau undir þátttöku í samfélaginu. Öflugt menntakerfi er ein af grunnstoðum velferðar. Þess vegna verðum við að bregðast við þegar vísbendingar sýna að sú stoð sé að veikjast.
PISA 2022 sýndi lægri meðalárangur íslenskra nemenda í lesskilningi, stærðfræði og náttúruvísindum en í nokkurri fyrri PISA-mælingu. Afturförin hófst fyrir heimsfaraldurinn og jókst milli áranna 2018 og 2022. Um 40% nemenda náðu ekki öðru hæfniþrepi í lesskilningi, sem OECD notar sem grunnviðmið.
PISA mælir ekki allt sem skiptir máli í skólastarfi. Niðurstöðurnar segja okkur þó að við þurfum að styrkja færni sem er undirstaða áframhaldandi náms og sjálfstæðrar þátttöku í samfélaginu.
Nú þarf framkvæmd, ekki fleiri almennar umræður
Ný skýrsla um starfsumhverfi í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu staðfestir það sem starfsfólk skóla hefur lengi sagt. Álagið í grunnskólum er hvorki tímabundið ójafnvægi, ástæðulausar kvartanir né skortur á seiglu. Það er kerfisvandi.
Álagið er vissulega misjafnt milli skóla og ólíkra starfa en víða er það orðið mjög þungt. Sérstaklega hvílir það á umsjónarkennurum. Það kemur ekki á óvart. Umsjónarkennarar kenna, halda utan um nám, líðan, hegðun, foreldrasamskipti, skráningar, teymisfundi og flókin nemendamál. Þeir eru í raun orðnir millistjórnendur án nægs tíma, stuðnings eða formlegs svigrúms.
Þetta gengur ekki upp til lengdar……………..
Íslensk stjórnvöld hafa á síðustu árum rætt af miklum móð um mikilvægi STEM-greina (vísinda, tækni, verkfræði og stærðfræði) fyrir framtíð íslensks atvinnulífs. Í hátíðarræðum og stefnumótunarskjölum er lögð áhersla á nýsköpun, orkuskipti og fjórðu iðnbyltinguna. Samhliða þessu liggja fyrir metnaðarfullar atvinnu- og menntastefnur sem eiga að tryggja samkeppnishæfni þjóðarinnar á alþjóðlegum mörkuðum. En þrátt fyrir fögur fyrirheit blasir við bitur staðreynd sem við getum ekki lengur flúið: Íslenskt menntakerfi er ekki að skila því sem til er ætlast.
Þetta er ekki spurning um skort á hæfileikum eða áhuga íslenskra barna. Þetta er kerfislægur vandi. Við erum að horfa upp á vaxandi gjá á milli þeirrar færni sem atvinnulífið krefst og þess undirbúnings sem nemendur hljóta í skólakerfinu. Þessi gjá birtist í veikum undirbúningi fyrir framhaldsskóla, yfirhlaðnum námskrám og háu brottfalli í tæknigreinum á háskólastigi.
Það er áhugavert að fylgjast með því hvernig umræða mótast – ekki bara í orðum, heldur líka í því hvernig hlutir eru settir fram.
Stundum birtist það í litlum atriðum, eins og myndavali eða tón.
En undir liggur stærra mál.
Umræðan um Evrópumál og mögulega þjóðaratkvæðagreiðslu snýst í grunninn um þetta:
Eigum við að fá að taka ákvörðun sem þjóð um næstu skref?
Það ætti í raun ekki að vera umdeilt.
Við höfum áður staðið frammi fyrir svipuðum tímamótum – til dæmis með EES-samninginn. Þá voru efasemdir og áhyggjur en reynslan hefur að flestu leyti verið mjög jákvæð fyrir íslenskt samfélag og atvinnulíf.
Í dag stöndum við frammi fyrir nýjum spurningum:
– um vexti og lífskjör
– um samkeppni og tækifæri
– um stöðu Íslands í alþjóðlegu samhengi
Það er eðlilegt að fólk hafi mismunandi skoðanir á Evrópusambandinu.
En það ætti ekki að vera umdeilt að þjóðin fái að segja sitt álit.
Lýðræði snýst um traust.
Traust á því að fólk geti tekið upplýstar ákvarðanir um eigin framtíð.
Ég tel mikilvægt að við fáum það tækifæri.
Það er nöturleg staðreynd að á Íslandi er matur ekki lengur bara næring heldur orðinn einm helsti drifkraftur kerfisbundins okurs sem bitnar harðast á almenningi. Á meðan íslensk heimili reyna að ná endum saman í fordæmalausri verðbólgu sýna tölur úr kauphöllinni að neyð annarra er sannkallað góðæri fyrir suma. Það er kominn tími til að rjúfa þögnina um það hvernig matvörukeðjur, lífeyrissjóðir og sofandi eftirlitsaðilar viðhalda ástandi sem á sér enga hliðstæðu í nálægum löndum.
Hagnaður í skjóli verðbólgu
Á síðastliðnu ári hækkaði verð á mat og drykkjarvörum um 5,8%, sem er talsvert umfram almenna verðlagsþróun. Á sama tíma og almenningur er beðinn um að sýna „ábyrgð“ og halda aftur af launakröfum, blómstra stóru matvörukeðjurnar sem aldrei fyrr. Á meðan úrvalsvísitala kauphallarinnar (OMXI15) lækkaði um 1%, hækkaði gengi Haga um 23% og Festa um 19%.
Þetta eru ekki tilviljanir. Hagar hækkuðu afkomuspá sína um 600 milljónir króna nú í janúar og stefna í 18 milljarða króna hagnað á árinu. Framlegð fyrirtækisins jókst um rúm 24% á fyrstu níu mánuðum ársins. Þegar fyrirtæki auka hagnað sinn og framlegð svona gríðarlega á sama tíma og fólk stendur ráðþrota fyrir framan kæliborðin, þá er ekki um „innflutta verðbólgu“ að ræða. Þetta er hrein og klár græðgisverðbólga…………………..
